reklam-4-reklam-33-unsal-branda-copy.jpg
BAĞDAT DEMİRYOLU
Kenan ÖZEK Kenan ÖZEK
02.03.2021 12:12
Modern Emperyalizmin ilk aşamalarını incelemek isteyenler için Bağdat Demiryolu projesi zengin bir laboratuardır. 

28 Ekim 1898 tarihli Times gazetesinin bir makalesi söyle yazıyordu:

"Bundan on yıl önce Türk ticaret ve maliyesi üzerinde Fransız ve İngilizler adeta bir tekel kurmuşlardı. Bugün ise İstanbul'daki en faal kişiler Alman sanayici ve tüccarlardır."

Bağdat demiryolu birinci dünya savaşının çıkmasına geniş katkıda bulunmuştu.

Bağdat demiryolu Basra körfezine ve Hindistan bölgesine giden en önemli yollardan biriydi.

Ayrıca bu bölgenin o döneme kadar egemen emperyalist gücü olan İngiltere'nin yararlarını açıkça tehdit ediyordu.

Mezopotamya vadisinde zengin petrol yataklarının bulunması bu yolun önemini daha da arttırmaktaydı.

19. Yüzyılda İngiltere bu güzergahtaki ana yolları tek tek ele geçirmişti.

Şöyleki: 1839'da Aden'i kontrol etmeye başladı.

1875'te Süveyş Kanalı hisse senetlerini satın aldı.

1878'de Kıbrıs İngiliz egemenliğine geçti. 

1882'de İngiltere Mısır'ı işgal etti.

İşte bu gelişmelerden sonra Berlin-Bağdat Demiryolu Asya'nın sömürülmeye açık topraklarına Alman Emperyalizmini getiren bir araç oldu.

Bu nedenle Osmanlı İmparatorluğunu da Alman  Emperyalizminin kucağına düşürdü.

Osmanlı hükumeti imtiyaz sahiplerine o güne kadar görülmemiş çapta haklar tanımıştı.

Şirkete göreceği zararlardan ötürü çeşitli adlarla parasal garantiler verildi.

Bu parasal garantiler, km ve kazanç garantisiydi.

Yani Osmanlı Devleti yabancı şirketin kilometre başına elde etmek istediği kazancı sağlamayı garantisi ediyordu.

Örneğin: yabancı şirket kilometre başına 4000 Osmanlı lirası kazanmayı hedeflemiş de, gerçekte 1500 Osmanlı lirası kazanabilmişse aradaki km başına 2500 Osmanlı lirasını devletimiz ödeyecekti.
(tıpkı bugünkü köprü geçişlerindeki garantiler gibi) 

Tüm bunlardan başka şu olağanüstü imkanları da sağlıyorduk:

1- Şirketin Demiryolu inşaat ve işletmesinde kullanacağı hazine toprakları bedava olarak devredilecekti.

2- Devlet hazinesinin arazisinden çıkarılacak kum, balast vb. gibi maddeler için kira ya da benzeri bir paranın ödenmesi söz konusu değildir.

3- Travers vb. gibi demiryolunun ihtiyaç duyacağı bütün kereste, tahta, odun maddeleri devlet ormanından bedava sağlanacaktır.

4- Demiryolunun iki tarafındaki 20 şer km'lik arazi içerisindeki bütün madenlerin işletme hakkı bedelsiz olarak şirkete verilmişti.

5- Şirket demiryolu boyunca Arkeolojik kazılar yapabilecek, bulduklarını sahiplenebilecekti.
 
6- İmtiyazın süresi boyunca şirket, demiryolunun geçtiği topraklardan sağladığı gelirlerden ötürü her türlü vergi ve pul resminden muaftı.

Bunların yanısıra şirkete mali ve idari yönden birçok yetkiler daha tanınıyordu.

Görüldüğü gibi Bağdat Demiryolu Şirketi, Osmanlı Devleti içerisinde adeta bağımsız bir devlet görünümündeydi.

Bağdat Demiryolu inşaatı şirketi istihdam konusunda Osmanlıya yararlı olabilir diye bekleniyordu. O beklenti de istenileni vermedi. Çünkü şirket çoğunlukla Ermeni ve Rum vatandaşları isdihdam etmeyi tercih etmişti.

Bağdat demiryolu imtiyazlarının Osmanlı aleyhine büyük maddi ve siyasi zararlar doğuran emperyalist bir çalışma olduğunu Meclis-i Mebusan'da söyleyenler çok oldu. 

Ancak bunların da bir kısmının gerçekte, Alman  hakimiyeti yerine İngiliz hakimiyetini savunanlardı.

Sadece Türk'ün hakkını savunanlara zaten söz hakkı bile verilmedi.

Osmanlı'da Türk sahipsizdi.
Osmanlı'da Müslüman da sahipsizdi.

Halk sadece saray için çalışıyor, saray için ölüyordu.

Yabancılar da Osmanlı'nın sırtından geçiniyordu.

Soyulan hep aynıydı, soyanlar, emir verenler sırayla değişiyordu.

Osmanlı'nın son yıllarındaki ekonomik hayatımızı kendimizden saklamayı iyi bir şey sandığımız için bugün yine herşeyimizi yabancıya kaptırdık.

 Bununla övünmeye devam ediyoruz. 


Kaynak: TEVFİK ÇAVDAR- (193-2012)
              Ekonomist, akademisyen, yazar
              Devlet planlama teşkilatı uzmanı.
BU YAZI HAKKINDA YAPILAN YORUMLAR
Okur yorumları, kişilerin kendi görüşleridir. Bu yorumlardan Denizli Haber Ajansı - Denizli'nin Haber Kaynağı sorumlu değildir.
Bu yazıya henüz yorum yazılmamış. YORUM YAZ
DENİZLİ HABER AJANSI FACEBOOK
Kenan ÖZEK Diğer Yazıları